© Telif Hakkı İşareti Nasıl Yazılır
Windows'ta Alt+0169, Mac'te Option+G, Word'de (c) yazıp boşluk. Künyenin doğru biçimi ve ® ile ℗ arasındaki fark aşağıda anlatılıyor.
© ve Yanında Kullanılan Hak İşaretleri
Kopyalamak için tıkla
© işaretinin Unicode adresi U+00A9, resmî adı COPYRIGHT SIGN. Daire içine alınmış bir C harfidir. Parantezli (c) yazımı sembolün bulunmadığı düz metin ortamlarından kalma bir vekildir ve tipografik olarak sembolün yerini tutmaz.
Türkiye'de bir eser meydana geldiği anda 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur; koruma için ne tescil ne de bu işaretin metne konması gerekir. Bern Sözleşmesi'ne taraf ülkelerin tamamında durum aynıdır. Sembolün işlevi bu yüzden hukuki değil bildirimseldir: hak sahibini ve yılı okuyucuya duyurur.
Standart künye üç parçadan oluşur — sembol, ilk yayın yılı ve hak sahibinin adı: © 2026 Ayşe Demir. Yıl aralığı verilecekse araya klavyedeki düz tire değil en tire konur: © 2019–2026. Künyelerde sık görülen 'Tüm hakları saklıdır' ibaresi eski bir Amerika kıtası sözleşmesinden kalmadır ve bugün hiçbir ülkede zorunlu değildir.
© ile ℗ ve ® arasındaki fark, künyenin doğru yeri
℗ (U+2117) ses kayıtları için ayrılmış bir işarettir: bir albüm kapağında © bestenin ve sözün sahibini, ℗ ise o kaydın yapımcısını gösterir. ® ve ™ ise telif değil marka işaretleridir; bir yazının altına ® koymak yaygın ama yanlış bir alışkanlıktır, çünkü marka koruması esere değil ticari ada verilir. Bu üç sembolü karıştırmak künyeyi hukuken anlamsız hâle getirir.
Künyenin yeri sembolün kendisi kadar önemlidir. Web sitelerinde alt bilgi bölümü, fotoğraflarda dosyanın içine gömülen IPTC ve EXIF alanları, PDF belgelerinde ise Dosya menüsündeki Özellikler penceresinin telif satırı beklenen yerlerdir. Görselin köşesine basılan bir künye kırpıldığında kaybolur; dosyanın üst verisine yazılan künye ise kopyalandığında birlikte taşınır ve ters görsel aramada işe yarar.
Alt bilgideki yılı elle yazmak, bir sitenin bakımsız göründüğü en ucuz hatadır: 2019 yazan bir künye ziyaretçiye sayfanın terk edildiğini söyler, oysa yılı şablonda üretmek tek satırlık bir iştir. Kaynak kod dosyalarında ise serbest metin künye yerine standart lisans kimliği tercih edilir; lisans tarayıcıları © içeren cümleyi değil, dosyanın başındaki tanımlı kimlik satırını okur.
SSS
Olur. 5846 sayılı kanuna göre eser, ortaya çıktığı anda korunur; sembol koymak, tescil ettirmek ya da noterden onaylatmak koruma doğması için şart değildir. Sembolün tek işlevi hak sahibini ve yılı üçüncü kişilere duyurmaktır.
Yıl aralığında klavyedeki düz tire değil en tire kullanılır: © 2019–2026. En tire Windows'ta Alt+0150, Mac'te Option ile tire tuşundan yazılır. Düz tire okunmaz hâle getirmez ama basılı künyelerde ve kaynakçalarda aralık için en tire beklenir.
© eserin kendisini, ℗ ise ses kaydını işaretler. Bir albümde beste ve söz © ile, o bestenin belirli bir kaydı ℗ ile gösterilir. ℗ karakterinin Unicode karşılığı U+2117'dir ve Windows'ta Alt+8471 ile yazılır.
Parantezli yazım, sembolün üretilemediği eski sistemlerden kalma bir vekildir. Bugün her ortam gerçek karakteri gösterebildiği için tercih edilmez; belgeniz UTF-8 olarak kaydedildiği sürece © hiçbir platformda bozulmaz.
Görselin köşesine basılan yazı kırpıldığında kaybolur. Kalıcı yer, dosyanın IPTC ve EXIF üst verisindeki telif alanıdır; Lightroom, darktable ve Windows'un dosya özellikleri penceresi bu alanı doğrudan düzenler. Üst veri dosya kopyalandığında birlikte taşınır.