Haç Sembolü ✝ Anlamı
✝ karakterinin Zapf Dingbats kökeni, ☦ ile ✝ arasındaki gerçek fark ve ☥ ankh'ın neden bir haç olmadığı.
Sembol Varyantları
Varyantı kopyalamak için tıkla
Latin haçı, Hristiyanlığın merkezî işaretidir; dikey kolun yatay kola göre uzun olması onu Yunan haçından (kollar eşit) ve Aziz Andreas haçından (çapraz) ayırır. İşaretin bugünkü yaygınlığı geç bir gelişmedir: ilk üç yüzyılda Hristiyanlar daha çok balık, çapa ve chi-rho monogramını kullandı; haç ancak 4. yüzyıldan sonra baskın sembol hâline geldi.
Haç biçimli işaretler Hristiyanlıktan çok önce de vardı ve hepsi aynı şeyi anlatmıyordu. Mısır'ın ankh'ı (☥) yaşam işaretidir ve tanrı figürlerinin elinde tutulur; üstündeki halka onu bir haçtan ayıran şeydir. Güneş haçı, yani daire içinde eşit kollu haç, Bronz Çağı Avrupa'sında güneşi ve mevsim döngüsünü işaret ediyordu. Kelt haçı ise bu iki geleneğin geç bir birleşimidir.
Ortodoks haçı (☦) üç çubukludur ve bu ayrıntı rastgele değildir. Üstteki kısa çubuk çarmıha çakılan yazıtı, alttaki eğik çubuk ise ayak dayanağını temsil eder; eğimin yönü, geleneğe göre çarmıhın iki yanındaki iki hükümlünün farklı akıbetini anlatır.
Izgaradaki haçların yarısı aslında haç değil
Bu sayfadaki karakterlerin kökeni sanıldığından çok daha karışıktır ve birkaçı dinî bir işaret bile değildir. ✝ (U+271D), ✞ (U+271E), ✟ (U+271F) ve ✠ (U+2720) Dingbatlar bloğundadır; kaynakları 1970'lerin ITC Zapf Dingbats yazı tipidir ve Unicode'a 1993'te tipografik süs olarak alındılar. Yani bu karakterler dinî bir amaçla değil, matbaacılıkta kullanılan hazır süsler oldukları için standarda girdi. Renksiz çizilmelerinin ve metnin rengini almalarının sebebi budur.
Buna karşılık ☦ (U+2626) Çeşitli Semboller bloğundan gelir ve özellikle Ortodoks haçını gösterir. "Hristiyanlık" için genel bir işaret arayan biri ☦ kullandığında, farkında olmadan belirli bir kiliseyi işaret etmiş olur. Aynı şekilde ♰ (U+2670) ve ♱ (U+2671) Batı ve Doğu Süryani haçlarıdır; liturjik metinlerde belirli bir işlevleri vardır ve dekoratif kullanımları yanlış anlaşılmaya açıktır.
Üç karakter ise hiç haç değildir. ⛨ (U+26E8) haritacılıktan gelir: kalkan üzerine haç, Almanca haritalarda kilise ya da şapel işaretlemek için kullanılır — Kudüs haçı değildir, o ayrı bir karakterdir (☩, U+2629). ╋ (U+254B) kutu çizim bloğundandır ve terminal arayüzlerinde tablo kesişimi çizmek için vardır. ⊹ (U+22B9) bir matematik işlecidir. Üçü de görsel olarak haça benzediği için dekoratif amaçla kullanılıyor, ama anlamsal olarak bambaşka yerlerden geliyorlar.
Son bir ayrım: † (U+2020) hançer işaretidir ve Türkçe, Almanca gibi dillerde tipografik olarak ölüm tarihini gösterir — bir isimden önce yazıldığında "vefat etti" anlamına gelir. Bir haç yerine kullanılması yaygın olsa da metin içinde bu ikinci anlamı taşıdığı için akademik ve resmî yazılarda dikkat gerektirir. ⸸ (U+2E38) ise onun ters çevrilmiş hâlidir ve neredeyse yalnızca dekoratif olarak kullanılır.
SSS
✝ Dingbatlar bloğundan gelen tipografik bir süstür ve genel Latin haçını çizer. ☦ ise özellikle üç çubuklu Ortodoks haçıdır; genel bir Hristiyanlık işareti yerine kullanıldığında belirli bir kiliseyi işaret etmiş olursunuz.
Hayır. Ankh Mısır'ın yaşam işaretidir ve üstündeki halka onu haçtan ayıran temel unsurdur. Hristiyan haçlarıyla aynı ızgarada yer alması görsel benzerlikten kaynaklanır, ortak bir kökenden değil.
Ayak dayanağını temsil eder. Üstteki kısa çubuk çarmıha çakılan yazıttır; eğik alt çubuğun yönü ise geleneğe göre çarmıhın iki yanındaki hükümlülerin farklı akıbetine işaret eder.
Değil. ⛨ haritacılıktan gelir ve kalkan üzerine haç biçiminde kilise ya da şapel işaretler. Kudüs haçının kendi karakteri vardır: ☩ (U+2629).
Dekoratif olarak yaygın, ama † aslında hançer işaretidir ve Türkçe metinlerde bir isimden önce yazıldığında ölüm tarihini gösterir. Resmî ve akademik yazıda bu ikinci anlam okunacağı için dikkatli kullanmak gerekir.