– Uzun Çizgi ve Tire Nasıl Yazılır
En tire Windows'ta Alt+0150, uzun çizgi Alt+0151. Türkçede konuşma çizgisi, tarih aralığı ve eksi işareti ayrı karakterlerdir; hangisinin nerede kullanıldığı aşağıda.
Çizgi Ailesi: Tireden Uzun Çizgiye
Kopyalamak için tıkla
Klavyedeki tek tire tuşu üç ayrı tipografik görevi birden üstlenir, oysa Unicode her görev için ayrı karakter tanımlar. Kısa çizgi U+002D, en tire U+2013, uzun çizgi U+2014, eksi işareti ise U+2212 kod noktasındadır. Dördü de ekranda çizgi gibi görünür ama genişlikleri, çevrelerindeki boşluk davranışı ve satır sonunda bölünme kuralları farklıdır.
Türkçe yazımda kısa çizgi hece bölmede, ek ayırmada ve ikili yapılarda kullanılır: gel-me-di, Türk-İngiliz ilişkileri. Uzun çizgi konuşma çizgisidir; roman ve öyküde replik satırının başına konur, ardından bir boşluk bırakılır. En tire ise iki değer arasındaki aralığı gösterir: 1919–1923, s. 45–52, İstanbul–Ankara hattı.
Aralık gösteren en tirenin iki yanına boşluk konmaz. Eksi işareti ise bunların hepsinden bağımsızdır: matematik metninde −5 yazarken kullanılan karakter U+2212'dir ve rakamlarla aynı genişlikte tasarlandığı için alt alta dizilen sayı sütunlarında hizayı bozmaz.
Çizgilerin bozulduğu yerler: satır sonu, arama ve otomatik düzeltme
Uzun çizgi ve en tire satır sonunda bölünme noktası sayılır; dizgi motoru çizgiden sonra satırı kesebilir. Bu, tarih aralıklarında rahatsız edici bir sonuç doğurur: yılın ilki bir satırda, çizgiyle birlikte ikincisi diğer satırda kalır. HTML'de bunu önlemenin yolu aralığı satır kesmesine kapalı bir öğeye almak ya da bölünmeyen boşluk kullanmaktır; Word'de aynı iş Ctrl+Shift+Boşluk ile yapılır.
İkinci sorun aramadadır. Bir belgede tire tuşuyla yazılmış aralık ile en tireyle yazılmış aralık farklı dizelerdir; birini arayan diğerini bulamaz. Aynı durum ürün kodları, telefon numaraları ve dosya adları için de geçerlidir. Kural basittir: makinenin ayrıştıracağı alanlarda düz tire, insanın okuyacağı düzyazıda tipografik çizgi.
Üçüncüsü otomatik düzeltmedir. Word ve çoğu yazı işlemcisi, iki sözcük arasına boşluklu tire yazdığınızda çizgiyi kendiliğinden en tireye çevirir; art arda yazılan iki tireden ise uzun çizgi üretir. Düzyazıda bu davranış yardımcıdır, ama komut satırı örneğinde zararlıdır: iki tireli parametreleri sessizce tek bir uzun çizgiye dönüştürür ve kopyalanan komut çalışmaz. Böyle metinleri kod biçiminde işaretlemek ya da otomatik biçimlendirmeyi kapatmak gerekir.
SSS
En tire aralık gösterir ve iki yanına boşluk konmadan yazılır: 1919–1923. Uzun çizgi Türkçede konuşma çizgisidir ve replik satırının başında kullanılır. Genişlikleri de farklıdır: en tire yaklaşık bir rakam genişliğinde, uzun çizgi kabaca onun iki katıdır.
Konuşma çizgisi uzun çizgidir; satır başına konur ve ardından bir boşluk bırakılır. Windows'ta Alt+0151, Mac'te Shift+Option ile tire tuşundan yazılır. Kısa çizgi bu görevde kullanılmaz ve roman dizgisinde iki karakterin farkı çıplak gözle görülür.
Aralık en tire ile ve boşluksuz yazılır: 1919–1923, 14–18 Mart, s. 45–52. Aralığın ucu açıksa çizgiden sonra boşluk bırakılır. Makinenin ayrıştıracağı alanlarda ise düz tire tercih edilir, çünkü tipografik çizgi arama ve karşılaştırmayı bozar.
Değil. Eksi işareti U+2212 kod noktasındadır ve rakamlarla aynı genişlikte, aynı yükseklikte tasarlanır. Klavyedeki tire daha kısa ve daha aşağıda durur; alt alta yazılan sayı sütunlarında bu fark hizayı gözle görülür biçimde bozar.
Otomatik biçimlendirme, boşluklu tireyi en tireye ve art arda yazılan iki tireyi uzun çizgiye çevirir. Düzyazıda yararlı, komut satırı örneğinde zararlıdır: iki tireli parametreler tek çizgiye dönüşür ve kopyalanan komut çalışmaz. Ayar Yazım Denetimi bölümünden kapatılır.